رسانه افزار معتبرترین مرکز تخصصی خدمات بازیابی اطلاعات سختافزاری و نرمافزاری در ایران و خاورمیانه با متخصصینی با 30 سال تجربه در خدمات گسترده دیتا ریکاوری به دهها هزار مشتری
تماس با مااز دست رفتن اطلاعات همیشه به یک دلیل اتفاق نمیافتد. گاهی یک فایل بهاشتباه حذف میشود، گاهی هارد فرمت میشود و گاهی یک خرابی سختافزاری باعث میشود تمام اطلاعات از دسترس خارج شوند. در برخی موارد نیز مشکل به پارتیشن، فایل سیستم، RAID، کنترلر یا ساختار ذخیرهسازی مربوط است.
به همین دلیل، بازیابی اطلاعات بر اساس نوع مشکل یکی از بهترین روشها برای تشخیص مسیر درست بازیابی است. هر خرابی شرایط خاص خود را دارد و نمیتوان برای همه هاردها، SSDها، فلش مموریها، کارتهای حافظه، سرورها و تجهیزات ذخیرهسازی از یک روش یکسان استفاده کرد.
در رسانه افزار، خدمات بازیابی اطلاعات بر اساس نوع خرابی و شرایط هر رسانه انجام میشود. هدف این است که ابتدا علت مشکل مشخص شود و سپس مناسبترین روش برای دسترسی مجدد به اطلاعات انتخاب شود.
در ادامه با رایجترین مشکلات از دست رفتن اطلاعات و روش برخورد با هرکدام آشنا میشوید.
مشکل ایجادشده برای یک حافظه، اولین سرنخ برای انتخاب روش بازیابی اطلاعات است. بهعنوان مثال، حذف یک فایل با خرابی هد هارد کاملاً متفاوت است. در حالت اول ممکن است اطلاعات هنوز روی رسانه باقی مانده باشد؛ اما در حالت دوم، ابتدا باید شرایط سختافزاری هارد بررسی شود.
مهمترین مشکلاتی که میتوانند باعث از دست رفتن یا عدم دسترسی به اطلاعات شوند عبارتاند از:
حذف تصادفی فایلها و پوشهها
فرمت شدن هارد یا پارتیشن
حذف یا خراب شدن پارتیشن
خرابی فایل سیستم
شناسایی نشدن هارد
نمایش ظرفیت اشتباه
ایجاد بدسکتور
کند شدن شدید هارد
صدای غیرعادی هارد
خرابی هد یا موتور
خرابی برد هارد
آسیب فریمور
خرابی SSD
خرابی فلش مموری یا کارت حافظه
خرابی RAID
خرابی NAS و سرور
آسیب ناشی از ضربه، آب یا برق
خطای انسانی و اشتباهات نرمافزاری
هر یک از این موارد نیاز به بررسی متفاوتی دارد.
فرمت شدن هارد یکی از رایجترین دلایل از دست رفتن دسترسی به اطلاعات است. ممکن است کاربر بهصورت اشتباه یک پارتیشن را فرمت کند یا هنگام نصب سیستمعامل، درایوی را انتخاب کند که حاوی اطلاعات مهم بوده است.
فرمت شدن همیشه به معنای نابودی فوری اطلاعات نیست. بسته به نوع فرمت و میزان استفاده از هارد پس از آن، ممکن است بخش زیادی از دادهها همچنان قابل بازیابی باشند.
مهمترین نکته پس از فرمت، عدم استفاده از هارد برای ذخیره اطلاعات جدید است. فایلهای جدید میتوانند روی دادههای قبلی نوشته شوند و شانس بازیابی را کاهش دهند.
حذف اشتباهی فایلها اتفاقی رایج است. ممکن است عکسها، فیلمها، اسناد، فایلهای حسابداری یا پروژههای کاری بهصورت ناخواسته حذف شوند.
پس از حذف فایل، در بسیاری از موارد فضای مربوط به آن برای سیستمعامل قابل استفاده اعلام میشود، اما داده اصلی ممکن است هنوز روی رسانه وجود داشته باشد. اگر اطلاعات جدید روی همان بخش نوشته نشده باشد، امکان بازیابی وجود دارد.
بنابراین اگر فایل مهمی را اشتباهی حذف کردهاید، استفاده از همان حافظه را متوقف کنید و از ذخیره فایل جدید روی آن خودداری کنید.
گاهی اطلاعات حذف نشدهاند، اما پارتیشن مربوط به آنها دیگر در سیستم دیده نمیشود. حذف تصادفی پارتیشن، خرابی جدول پارتیشن یا مشکلات نرمافزاری میتواند باعث این اتفاق شود.
در این شرایط، ممکن است اطلاعات همچنان روی هارد وجود داشته باشند و تنها ساختار دسترسی به آنها آسیب دیده باشد.
ساختن پارتیشن جدید یا فرمت کردن هارد بدون بررسی میتواند وضعیت را پیچیدهتر کند. ابتدا باید ساختار دیسک و وضعیت اطلاعات بررسی شود.
خرابی پارتیشن میتواند با علائم مختلفی همراه باشد. برای مثال، پارتیشن ممکن است باز نشود، فایلها نمایش داده نشوند یا سیستم پیغام فرمت کردن درایو را نشان دهد.
این مشکل میتواند به دلیل خرابی فایل سیستم، خاموش شدن ناگهانی، بدسکتور یا مشکلات دیگر ایجاد شود.
اگر اطلاعات روی پارتیشن اهمیت دارد، بهتر است بهجای فرمت کردن، ابتدا امکان بازیابی اطلاعات بررسی شود.
یکی از رایجترین مشکلات هارد این است که توسط کامپیوتر یا لپتاپ شناسایی نمیشود. اما شناسایی نشدن هارد یک «خرابی مشخص» نیست؛ بلکه میتواند نتیجه چند مشکل مختلف باشد.
خرابی برد، فریمور، کنترلر، هد، موتور، رابط اتصال یا حتی مشکلات برق میتواند باعث شود هارد توسط سیستم شناسایی نشود.
اگر هارد شناسایی نمیشود و اطلاعات مهمی روی آن قرار دارد، از اتصال مکرر آن به سیستمهای مختلف خودداری کنید. ابتدا باید علت عدم شناسایی مشخص شود.
بدسکتور یکی از مشکلات شناختهشده هارددیسک است. در این حالت، خواندن اطلاعات از برخی قسمتهای دیسک دشوار یا غیرممکن میشود.
کند شدن شدید هارد، هنگ کردن سیستم، خطا هنگام باز کردن فایلها و افزایش زمان کپی اطلاعات میتواند از نشانههای وجود بدسکتور باشد.
بدسکتور ممکن است منطقی یا فیزیکی باشد. روش بازیابی نیز بر اساس نوع و شدت مشکل انتخاب میشود.
اگر هارد دارای بدسکتور حاوی اطلاعات مهم است، استفاده طولانیمدت و اجرای اسکنهای متعدد ممکن است فشار بیشتری به هارد وارد کند.
هارددیسک دارای قطعات مکانیکی است و ایجاد صداهای غیرمعمول میتواند نشانه وجود مشکل سختافزاری باشد.
صدای کلیک، تقتق، ساییدگی یا تلاش مکرر برای چرخش، بهخصوص زمانی که همراه با عدم شناسایی هارد یا کندی شدید باشد، باید جدی گرفته شود.
در چنین شرایطی، روشن و خاموش کردن مکرر هارد توصیه نمیشود. هرچه تعداد دفعات کارکرد هارد معیوب بیشتر شود، احتمال تشدید آسیب وجود دارد.
هاردهای اکسترنال و هاردهای لپتاپی به دلیل جابهجایی بیشتر، در معرض سقوط و ضربه قرار دارند.
ضربه میتواند به قطعات داخلی هارد آسیب وارد کند و در موارد شدید، باعث ایجاد مشکل در هد یا سطح دیسک شود.
اگر هارد پس از سقوط شناسایی نمیشود، صداهای غیرعادی دارد یا اطلاعات آن قابل دسترسی نیست، بهتر است آن را مکرراً روشن نکنید.
در این شرایط، بررسی تخصصی میتواند میزان آسیب و امکان بازیابی اطلاعات را مشخص کند.
نوسان برق، اتصال اشتباه آداپتور، خرابی منبع تغذیه یا اتصالی میتواند باعث آسیب به برد الکترونیکی هارد شود.
در برخی موارد، قسمت اصلی ذخیرهسازی اطلاعات سالم باقی میماند و مشکل در بخش الکترونیکی ایجاد شده است. در نتیجه، عدم روشن شدن یا شناسایی نشدن هارد لزوماً به معنای از بین رفتن اطلاعات نیست.
برای بازیابی اطلاعات هارد آسیبدیده بر اثر برق، ابتدا باید نوع آسیب و وضعیت اجزای الکترونیکی بررسی شود.
SSDها سرعت بالایی دارند و فاقد قطعات مکانیکی هستند، اما خرابی آنها میتواند پیچیده باشد.
کنترلر، حافظه NAND، Firmware و فناوریهای مدیریت داده در SSD نقش مهمی در دسترسی به اطلاعات دارند. خرابی کنترلر یا فریمور میتواند باعث شود SSD ناگهان شناسایی نشود یا اطلاعات آن قابل دسترسی نباشد.
بازیابی اطلاعات SSD با بازیابی هارد HDD تفاوت دارد و باید متناسب با مدل، ساختار و نوع خرابی انجام شود.
فلش مموری ممکن است به دلیل خرابی کنترلر، آسیب الکترونیکی، جدا شدن کانکتور، خرابی فایل سیستم یا فرسودگی حافظه دچار مشکل شود.
گاهی فلش شناسایی نمیشود و گاهی سیستم آن را با ظرفیت اشتباه نمایش میدهد. در برخی موارد نیز فایلها دیده میشوند اما باز نمیشوند.
روش بازیابی اطلاعات فلش مموری به علت خرابی بستگی دارد و ممکن است از بررسی منطقی تا روشهای تخصصیتر را شامل شود.
کارتهای حافظه بیشتر برای ذخیره عکس و فیلم در دوربین، تلفن همراه و تجهیزات تصویربرداری استفاده میشوند. حذف تصاویر، فرمت کارت، خرابی فایل سیستم یا آسیب فیزیکی میتواند باعث از دست رفتن اطلاعات شود.
اگر عکس یا فیلم مهمی از روی کارت حافظه حذف شده است، از آن برای ثبت تصاویر جدید استفاده نکنید. فایلهای جدید ممکن است اطلاعات قبلی را بازنویسی کنند.
RAID برای ترکیب چند دیسک و ایجاد ظرفیت، سرعت یا افزونگی بیشتر استفاده میشود. با وجود مزایای RAID، خرابی آن میتواند فرآیند بازیابی اطلاعات را پیچیده کند.
نوع RAID، تعداد دیسکهای سالم و خراب، ترتیب دیسکها و پارامترهای آرایه از عوامل مهم در بازیابی اطلاعات RAID هستند.
در صورت خرابی RAID، انجام اقداماتی مانند Rebuild بدون بررسی دقیق میتواند ریسک بیشتری ایجاد کند. ابتدا باید وضعیت تمام دیسکها و ساختار آرایه مشخص شود.
وقتی چند دیسک یک آرایه RAID دچار مشکل میشوند، شرایط بازیابی به نوع RAID و میزان اطلاعات قابل خواندن از هر دیسک بستگی دارد.
هر دیسک ممکن است بخشی از داده یا اطلاعات لازم برای بازسازی ساختار آرایه را در اختیار داشته باشد. بنابراین، دیسکها باید بهعنوان یک مجموعه بررسی شوند.
در چنین شرایطی، جدا کردن، جابهجا کردن یا فرمت کردن دیسکها بدون ثبت وضعیت اولیه میتواند فرآیند بازیابی را دشوارتر کند.
NAS یکی از تجهیزات رایج برای ذخیرهسازی متمرکز اطلاعات در شبکه است. شرکتها و سازمانها از NAS برای نگهداری فایلها، اسناد، نسخههای پشتیبان و دادههای کاری استفاده میکنند.
خرابی هاردهای NAS، مشکل RAID، خرابی فایل سیستم، Firmware یا خود دستگاه میتواند باعث از دسترس خارج شدن اطلاعات شود.
بازیابی اطلاعات NAS نیازمند بررسی ساختار ذخیرهسازی و نحوه توزیع دادهها روی دیسکها است.
سرورها معمولاً اطلاعات حیاتی سازمانها را نگهداری میکنند. پایگاههای داده، فایلهای کاربران، نرمافزارهای سازمانی و اطلاعات کاری ممکن است روی فضای ذخیرهسازی سرور قرار داشته باشند.
خرابی دیسک، RAID Controller، فایل سیستم یا سایر اجزای ذخیرهسازی میتواند باعث قطع دسترسی به اطلاعات شود.
در بازیابی اطلاعات سرور، علاوه بر سلامت دیسکها، ساختار RAID و سیستم ذخیرهسازی نیز باید بررسی شود.
خطای انسانی یکی از مهمترین عوامل از دست رفتن اطلاعات است. حذف اشتباهی فایل، فرمت پارتیشن، پاک کردن Volume، تغییر تنظیمات RAID یا نصب اشتباه سیستمعامل میتواند اطلاعات مهم را در معرض خطر قرار دهد.
در بسیاری از این موارد، اگر پس از بروز مشکل عملیات جدیدی روی رسانه انجام نشود، امکان بازیابی وجود دارد.
به همین دلیل، پس از یک اشتباه مهم بهتر است قبل از هر اقدامی وضعیت رسانه بررسی شود.
فایل سیستم مشخص میکند دادهها چگونه روی فضای ذخیرهسازی سازماندهی و توسط سیستمعامل مدیریت شوند. اگر فایل سیستم آسیب ببیند، ممکن است اطلاعات روی هارد وجود داشته باشند اما سیستم نتواند آنها را نمایش دهد.
نمایش پیام «نیاز به فرمت کردن درایو»، باز نشدن پوشهها، ناپدید شدن فایلها یا نمایش ظرفیت غیرعادی میتواند از نشانههای خرابی فایل سیستم باشد.
در این شرایط، فرمت کردن هارد قبل از بررسی میتواند شرایط بازیابی را دشوارتر کند.
Firmware نقش مهمی در عملکرد بسیاری از تجهیزات ذخیرهسازی دارد. خرابی یا اختلال در فریمور میتواند باعث شود هارد یا SSD بهدرستی شناسایی نشود یا دسترسی به اطلاعات مختل شود.
در چنین شرایطی، استفاده از روشهای عمومی نرمافزاری همیشه راهکار مناسبی نیست. ابتدا باید مدل رسانه و نوع مشکل فریمور مشخص شود.
کند شدن ناگهانی هارد میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. بدسکتور، مشکلات خواندن اطلاعات، خرابی مکانیکی یا مشکلات ساختاری میتوانند باعث کاهش شدید سرعت شوند.
اگر هارد در گذشته عملکرد طبیعی داشته اما ناگهان بسیار کند شده است، بهتر است موضوع جدی گرفته شود؛ بهخصوص اگر همراه با خطا، هنگ کردن یا قطع و وصل شدن باشد.
آب، رطوبت، حرارت شدید و آتشسوزی میتوانند به رسانه ذخیرهسازی آسیب بزنند. با این حال، آسیب ظاهری دستگاه الزاماً به معنی از بین رفتن کامل اطلاعات نیست.
در این شرایط، روشن کردن رسانه میتواند آسیب بیشتری ایجاد کند. بهتر است دستگاه در همان وضعیت نگهداری و برای ارزیابی تخصصی ارائه شود.
خیر. امکان بازیابی اطلاعات به نوع خرابی و شرایط رسانه بستگی دارد.
عواملی مانند شدت آسیب، وضعیت فیزیکی دیسک، میزان استفاده پس از بروز مشکل، بازنویسی اطلاعات، نوع فایل سیستم، فناوری ذخیرهسازی و ساختار RAID میتوانند روی نتیجه تأثیر بگذارند.
بنابراین اعلام درصد قطعی موفقیت پیش از بررسی رسانه منطقی نیست. ابتدا باید شرایط واقعی دستگاه مشخص شود.
اگر اطلاعات مهمی از دسترس خارج شده است، چند اقدام ساده میتواند از بدتر شدن شرایط جلوگیری کند:
اطلاعات جدید روی رسانه ذخیره نکنید.
هارد فرمت شده را دوباره فرمت نکنید.
پارتیشن جدید ایجاد نکنید.
هارد دارای صدای غیرعادی را مکرراً روشن نکنید.
در RAID خراب، بدون بررسی Rebuild انجام ندهید.
از نرمافزارهای متعدد بازیابی بهصورت تصادفی استفاده نکنید.
هارد را بدون دانش و تجهیزات مناسب باز نکنید.
دیسکهای RAID را بدون ثبت ترتیب و وضعیت جابهجا نکنید.
مهمترین اصل این است: هرچه تغییر کمتری روی رسانه آسیبدیده ایجاد شود، شرایط برای بررسی و بازیابی مناسبتر خواهد بود.
بازیابی اطلاعات حرفهای با تشخیص شروع میشود. ابتدا باید مشخص شود مشکل دقیقاً چیست و چه بخشی از رسانه تحت تأثیر قرار گرفته است.
اطلاعات مربوط به دستگاه، مدل، ظرفیت و نحوه بروز مشکل بررسی میشود.
مشخص میشود مشکل منطقی، نرمافزاری، الکترونیکی، مکانیکی یا ترکیبی است.
ساختار ذخیرهسازی و میزان دسترسی به دادهها بررسی میشود.
روش مناسب بر اساس نوع رسانه و نوع خرابی انتخاب میشود.
اطلاعات با هدف حفظ بیشترین داده ممکن و کاهش ریسک آسیب بیشتر استخراج میشوند.
پس از استخراج، اطلاعات از نظر سلامت و قابلیت استفاده بررسی میشوند.
بازیابی اطلاعات فقط نصب یک نرمافزار و کلیک روی گزینه Recovery نیست. در مشکلات ساده ممکن است ابزارهای نرمافزاری کاربرد داشته باشند؛ اما در خرابیهای فیزیکی، SSD، RAID، NAS، سرور و مشکلات فریمور، شرایط کاملاً متفاوت است.
یک اقدام اشتباه میتواند باعث بازنویسی دادهها، آسیب بیشتر به رسانه یا پیچیدهتر شدن فرآیند بازیابی شود.
به همین دلیل، اگر اطلاعات اهمیت بالایی دارند، تشخیص تخصصی پیش از هرگونه اقدام اهمیت زیادی دارد.
رسانه افزار خدمات بازیابی اطلاعات را بر اساس نوع رسانه و نوع خرابی ارائه میکند. این رویکرد باعث میشود برای هر مشکل، مسیر مناسب بررسی و بازیابی انتخاب شود.
از بازیابی فایلهای حذفشده و هاردهای فرمتشده تا مشکلات پیچیدهتر مانند خرابی RAID، NAS، SSD و هاردهای آسیبدیده، هر مورد باید با توجه به شرایط همان رسانه بررسی شود.
تمرکز بر تشخیص صحیح، حفظ وضعیت اولیه رسانه و انتخاب روش مناسب، بخش مهمی از فرآیند بازیابی اطلاعات در رسانه افزار است.
در بسیاری از موارد بله؛ به شرطی که اطلاعات جدید روی فضای مربوط به فایل حذفشده نوشته نشده باشد. هرچه استفاده از حافظه پس از حذف بیشتر باشد، احتمال بازنویسی افزایش پیدا میکند.
بسته به نوع فرمت و میزان استفاده بعد از آن، ممکن است امکان بازیابی بخشی یا بخش زیادی از اطلاعات وجود داشته باشد.
خیر. شناسایی نشدن هارد میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد و لزوماً به معنی نابودی اطلاعات نیست.
در بسیاری از شرایط امکان بازیابی وجود دارد، اما نتیجه به نوع RAID، تعداد دیسکهای خراب و وضعیت دادههای موجود روی آنها بستگی دارد.
بسته به نوع خرابی، مدل SSD و وضعیت تراشهها و کنترلر، امکان بازیابی وجود دارد. SSD نیازمند روشهای متفاوتی نسبت به HDD است.
هزینه به نوع رسانه، ظرفیت، نوع خرابی، میزان آسیب و پیچیدگی فرآیند بستگی دارد. به همین دلیل، تعیین هزینه دقیق معمولاً پس از بررسی اولیه امکانپذیر است.
از دست رفتن اطلاعات یک مشکل یکسان نیست. هارد فرمتشده، فایل حذفشده، پارتیشن خراب، هارد شناسایینشده، بدسکتور، خرابی هد، SSD معیوب، فلش خراب، RAID از کار افتاده یا NAS آسیبدیده هرکدام به روش متفاوتی برای بازیابی نیاز دارند.
اگر اطلاعات مهمی از دسترس خارج شده است، اولین قدم جلوگیری از ایجاد تغییرات بیشتر روی رسانه است. فرمت کردن، ذخیره فایل جدید، Rebuild کردن RAID یا استفاده مکرر از یک هارد معیوب میتواند شرایط را پیچیدهتر کند.
رسانه افزار با ارائه خدمات تخصصی بازیابی اطلاعات بر اساس نوع مشکل، شرایط رسانه را بررسی کرده و مناسبترین مسیر برای بازیابی دادهها را مشخص میکند.
اگر اطلاعات شما به دلیل حذف، فرمت، خرابی پارتیشن، بدسکتور، آسیب فیزیکی، خرابی RAID، SSD، NAS یا هر مشکل دیگری از دسترس خارج شده است، قبل از انجام اقدامات پرریسک، برای ارزیابی تخصصی رسانه اقدام کنید.
